Pilates bij rugklachten: wat zegt het onderzoek

Rugpijn is een van de redenen waarom mensen met pilates beginnen. Vaak omdat een collega, fysiotherapeut of vriendin het aanraadt. Maar wat weten we echt? Hieronder zetten we op een rij wat de grote overzichtsstudies vinden, wanneer je eerst naar de huisarts gaat, en wat het verschil is tussen pilates bij een fysiotherapeut en een gewone groepsles. Dit artikel is algemene informatie en vervangt geen beoordeling door je huisarts of fysiotherapeut.

Wanneer ga je eerst naar de huisarts?

Voordat het over oefeningen gaat: bij sommige klachten hoort rugpijn niet thuis in een pilatesles, maar bij een arts. Thuisarts.nl, de publiekssite van de huisartsen (NHG), noemt deze situaties.

Bel direct je huisarts of de huisartsenpost bij pijn in je onderrug en een of meer van deze dingen:

• je bent duizelig en zweet;
• je hebt het gevoel dat je gaat flauwvallen;
• je hebt opeens heel veel rugpijn en buikpijn;
• je kunt niet plassen terwijl je wel moet, of je kunt je plas of poep niet ophouden;
• je hebt geen gevoel rond je geslachtsdelen of anus;
• je hebt opeens minder kracht in je been;
• op je tenen of hielen staan lukt niet.

Bel op werkdagen je huisarts als:

• je bent gevallen en daarna pijn in je onderrug hebt;
• de pijn na 1 maand nog niet minder is;
• je kanker hebt of hebt gehad en pijn in je onderrug hebt;
• je kleiner of krommer bent geworden en rugpijn hebt;
• je nog rugpijn hebt 2 weken na een operatie of prik in je rug (bel dan de arts die je behandelde).

Ook fysiotherapeuten werken volgens hun richtlijn met zulke waarschuwingssignalen, de zogeheten rode vlaggen. De KNGF-richtlijn Lage rugpijn vraagt fysiotherapeuten bij het eerste contact te beoordelen of er aanwijzingen zijn voor bijvoorbeeld een breuk, infectie of een neurologisch noodgeval, en dan terug te verwijzen naar de huisarts. Bij een pilatesinstructeur kun je daar niet van uitgaan.

Wat zegt het onderzoek over pilates bij rugklachten?

Er zijn drie overzichtsstudies die samen een goed beeld geven. Alle drie gaan over langdurige (chronische) lage rugpijn zonder duidelijke oorzaak.

Wat de getallen betekenen:

• Tegenover niets doen. In de review van Hayden e.a. scoorden mensen die oefentherapie kregen na drie maanden gemiddeld 15 punten beter op pijn en 7 punten beter op beperkingen, op een schaal van 0 tot 100, vergeleken met geen behandeling, gebruikelijke zorg of een placebo. De onderzoekers noemen het verschil op pijn klinisch van belang; het verschil op beperkingen haalde hun drempel van 10 punten niet. Pilates valt in die groep van oefentherapie.
• Tegenover andere oefeningen. De Cochrane-review die alleen naar pilates keek, vond geen overtuigend bewijs dat pilates beter is dan andere oefenvormen. Voor het dagelijks functioneren deden andere oefeningen het op de middellange termijn zelfs iets beter.
• De rangschikking van 2022. In de netwerk-meta-analyse had pilates de grootste kans om het meest effectief te zijn voor pijn en beperkingen. Maar ook krachttraining, core-oefeningen en zogeheten mind-body-oefeningen scoorden goed. Alleen rekoefeningen (voor pijn) en de McKenzie-methode (voor beperkingen) deden het niet beter dan de controlegroep. De gunstigste programma’s hadden minstens één tot twee sessies per week pilates of krachttraining.

De eerlijke samenvatting: pilates hoort bij de oefenvormen die bij langdurige lage rugpijn iets kunnen doen, ongeveer even goed als andere vormen van oefentherapie. Het bewijs is laag tot matig van kwaliteit, de studies zijn vaak klein en kort, en over de lange termijn weten we weinig. Bijwerkingen waren in de pilates-review gering of afwezig; in de grote review van Hayden e.a. ging het vooral om meer rugpijn en spierpijn, ongeveer even vaak als in de groepen zonder oefentherapie.

Is pilates een behandeling voor rugpijn?

Nee. Pilates is een manier van trainen die bij rugklachten goed kan passen, maar het is geen behandeling op zichzelf. Wat onderzoek en richtlijnen vooral laten zien, is dat in beweging blijven belangrijk is.

Thuisarts schrijft dat bewegen belangrijk is als je rugpijn hebt, dat je met bewegen niets kapot maakt en dat het juist helpt om beter te worden. Het advies is om zoveel mogelijk je gewone dingen te blijven doen en elke dag minstens een half uur actief te bewegen, bijvoorbeeld wandelen of fietsen. Bij kortdurende rugpijn is fysiotherapie volgens Thuisarts meestal niet nodig: gewone rugpijn gaat vaak binnen een paar weken vanzelf over.

Duurt de pijn langer dan een maand, dan maak je volgens Thuisarts samen met je huisarts een plan om stap voor stap meer te gaan doen. Een fysiotherapeut of oefentherapeut kan helpen als het je zelf niet lukt om meer te doen, of als je door de pijn niet meer durft te bewegen.

De samenvatting van de KNGF-richtlijn voor fysiotherapeuten noemt geen voorkeursvorm: de oefentherapie moet aansluiten bij de behoeften, voorkeuren en mogelijkheden van de patiënt. Pilates kan dus een goede keuze zijn als het bij je past en je het volhoudt, net als het wandelen, fietsen of zwemmen dat Thuisarts noemt. Twijfel je tussen vormen, lees dan pilates of yoga.

Pilates bij de fysiotherapeut of een groepsles: wat is het verschil?

Je ziet pilates op twee plekken: bij fysiotherapiepraktijken (soms als “medische pilates”) en in gewone pilatesstudio’s. De oefeningen kunnen op elkaar lijken. Het verschil zit in wie ze geeft en wat er omheen gebeurt.

Een fysiotherapeut moet zich volgens de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd registreren in het BIG-register. Voor “pilatesinstructeur” bestaat zo’n wettelijke bescherming niet. Of iemand als fysiotherapeut geregistreerd staat, kun je opzoeken op de site van het BIG-register.

Veel mensen combineren: eerst een periode bij een fysiotherapeut, daarna zelfstandig verder in een groepsles. Dat past bij wat de KNGF-richtlijn beschrijft: de begeleiding wordt afgebouwd, terwijl je zelf blijft oefenen en bewegen. Wat een groepsles kost en hoe abonnementen werken, lees je in wat kost pilates.

Met rugklachten naar een pilatesles: waar let je op?

Heb je met je huisarts of fysiotherapeut besproken dat een groepsles kan, dan helpen deze punten:

1. Kies een beginnersles of kleine groep. In een kleine groep heeft de instructeur meer tijd om op je te letten. Zie pilates voor beginners.
2. Vertel vooraf over je klachten. Noem ook wat je fysiotherapeut heeft gezegd over oefeningen die je beter kunt vermijden.
3. Vraag naar de opleiding van de instructeur en of hij of zij ervaring heeft met rugklachten.
4. Bouw op volgens een schema, niet alleen op gevoel. De KNGF-richtlijn raadt fysiotherapeuten aan activiteiten stapsgewijs en tijdcontingent uit te breiden: volgens een vooraf afgesproken tijdschema, in plaats van telkens te stoppen zodra het even zeurt. Spreek met je fysiotherapeut af wat voor jou acceptabel is.
5. Stop en bel je huisarts bij de signalen uit het lijstje hierboven, zoals opeens minder kracht in je been of problemen met plassen.

Mat of reformer? Beide kunnen. Op de reformer kunnen veren een oefening ondersteunen; op de mat werk je met je eigen lichaamsgewicht. Wat het verschil is, lees je in wat is reformer pilates. Studio’s per stad vind je in onze studiovergelijker.

Pilatesoefeningen voor je rug thuis doen

Thuis oefenen kan, zeker als je klachten al beoordeeld zijn. Thuisarts heeft eigen oefenvideo’s om je rug soepeler en daarna sterker te maken, die je als vertrekpunt kunt gebruiken. Wil je daarna pilatesoefeningen toevoegen, begin dan met eenvoudige oefeningen op de mat (zie pilatesoefeningen voor thuis) en vraag je fysiotherapeut welke daarvan bij jouw klachten passen.

Een paar vuistregels voor thuis:

• Beweeg elke dag; Thuisarts adviseert minstens een half uur actief bewegen.
• Kies oefeningen die je rustig en gecontroleerd kunt doen.
• Is de pijn na een maand niet minder, maak dan een afspraak met je huisarts. Wordt het juist erger, overleg dan eerder met je huisarts of fysiotherapeut.

Kort samengevat

• Bij langdurige lage rugpijn kan pilates pijn en beperkingen iets verminderen, ongeveer even goed als andere oefentherapie. Het bewijs is laag tot matig.
• Pilates is geen behandeling op zichzelf; in beweging blijven is de kern.
• Ga eerst naar de huisarts bij de signalen van Thuisarts, zoals krachtverlies in een been of problemen met plassen.
• Een fysiotherapeut is een BIG-geregistreerde zorgverlener die je klachten onderzoekt; een pilatesinstructeur niet.
• Overleg met je huisarts of fysiotherapeut welke vorm van bewegen bij jou past.